Jakimi słowami odbiera się Nobla?

Karolina Gawlik

"Okropne! Nagroda Nobla, pieniądze, sława wszechświatowa i człowiek, który bez zmęczenia wielkiego nie może się rozebrać" Władysław Reymont

Nie ukrywamy – spośród wszystkich kategorii Nobla, ta literacka jest nam szczególnie bliska. Po pierwsze: odczuwamy ponadprzeciętną wrażliwość na słowo. Po drugie, Polacy mają się czym, a raczej kim pochwalić. Przypominamy dla Was polskich laureatów tej nagrody.

 

 

 

sienkiewicz

 

Sławę w całej Europie przyniosła Henrykowi Sienkiewiczowi powieść „Quo vadis”, napisana w 1896 roku. To właśnie za nią otrzymał Nobla, co ponoć wzbudziło zawód Elizy Orzeszkowej, która liczyła na swoje zwycięstwo. Podczas wręczania nagrody pisarz powiedział:

„Zaszczyt ten, cenny dla wszystkich, o ileż jeszcze cenniejszym być musi dla syna Polski!… Głoszono ją umarłą, a oto jeden z tysiącznych dowodów, że ona żyje!… Głoszono ją niezdolną do myślenia i pracy, a oto dowód, że działa!… Głoszono ją podbitą, a oto nowy dowód, że umie zwyciężać!”.

 

*

 

 

reymonttt

 

Władysław Reymont był już pisarzem wiekowym i chorym, gdy zapadła decyzja o przyznaniu mu Nobla (zmarł rok później). W jednym z listów pisał: „Okropne! Nagroda Nobla, pieniądze, sława wszechświatowa i człowiek, który bez zmęczenia wielkiego nie może się rozebrać”. W uzasadnieniu członkowie Akademii tak pisali o nagrodzonej powieści „Chłopi”:

„Jest to powieść wyjątkowa w najnowszej literaturze, prawdziwy epos prozą. A choć jest to epos w charakterze narodowy, dzięki bogactwu i prostocie opisu ziemi i ziemi tej najbliższych dzieci staje się absolutnie uniwersalny.

 

*

 

milosz

Czesław Miłosz przebywał wówczas na emigracji w Stanach Zjednoczonych. Nobla otrzymał za „bezkompromisową wnikliwość w ujawnianiu zagrożenia człowieka w świecie pełnym gwałtownych konfliktów”. Mówiło się później, że Szwedzka Akademia wyraziła w ten sposób swego rodzaju poparcie dla politycznych przemian we wschodniej Europie. Co zapamiętamy z przemówienia Miłosza?

Jestem częścią polskiej literatury, która jest względnie mało znana w świecie, gdyż jest niemal nieprzetłumaczalna. Jest to rodzaj tajnego bractwa, mającego własne obrzędy obcowania z umarłymi. gdzie płacz i śmiech, patos i ironia współistnieją na równych prawach. Przejęta historią, zawsze aluzyjna, w tym stuleciu tak jak dawniej towarzyszyła ludowi w jego ciężkich przejściach. Linie polskiego wiersza krążyły w podziemiu, były pisane w barakach koncentracyjnych obozów i w żołnierskich namiotach, w Azji, Afryce i Europie. Reprezentować tutaj taką literaturę znaczy czuć się pokornym wobec świadectw miłości i poświęcenia zostawionych przez tych, którzy już nie żyją”.

 

*

symborska_vislava_fota-png

Za poezję, która „z ironiczną precyzją pozwala historycznemu i biologicznemu kontekstowi ukazać się we fragmentach ludzkiej rzeczywistości” otrzymała Nobla oczywiście Wisława Szymborska. Popularność związana z tym wyjątkowym wyróżnieniem wcale nie była dla niej łatwa dla zniesienia. Bliscy mówili, że poetka dzieliła swoje życie na okres „przed i po tragedii sztokholmskiej”. Podczas odczytu noblowskiego, Szymborska powiedziała:

„Wszelka wiedza, która nie wyłania z siebie nowych pytań, staje się w szybkim czasie martwą, traci temperaturę sprzyjającą życiu. Dlatego tak wysoko sobie cenię dwa małe słowa: „nie wiem”. Małe, ale mocno uskrzydlone. Poeta również, jeśli jest prawdziwym poetą, musi ciągle powtarzać sobie: nie wiem”.

 

Wracajmy do słów naszych wielkich literatów. Wracajmy do ich dzieł. Dzięki nim Polska Ma Sens.

***

Literacka Nagroda Nobla 2016: W tym roku Nagroda Nobla w dziedzinie literatury została przyznana z tygodniowym opóźnieniem. Jej laureatem został Bob Dylan. W uzasadnieniu podkreślono, że otrzymuje ją za „tworzenie nowych form poetyckiej ekspresji w ramach wielkiej tradycji amerykańskiej pieśni”. Krytycy podkreślają, że choć od lat piosenkarz był brany pod uwagę w ich przewidywaniach, jego twórczość nie jest tradycyjną formą literacką. Ale przecież teksty jego utworów są jak poezja. Wreszcie to doceniono. To pierwsza od 24 lat Nagroda Nobla dla amerykańskiego twórcy. Zostanie wręczona 10 grudnia, w rocznicę urodzin jej fundatora – Alfreda Nobla.