„Edelman: Being on the Right Side”

"Chcieliśmy pokazać, że nie wszyscy Polacy są łajdakami. To jest bohater zrozumiały również dla tych, którzy walczą o prawa człowieka na całym świecie. Trzeba powiedzieć, że Marek walczył w getcie, ale później także na całym świecie."

30 czerwca w krakowskim Centrum Kultury Żydowskiej odbyła się premiera anglojęzycznej biografii Marka Edelmana. – Okazją do spotkania z czytelnikami był odbywający się w Krakowie Festiwal Kultury Żydowskiej. Rozmowę z Witoldem Beresiem i Krzysztofem Burnetko – autorami książki –  moderował Adam Szostkiewicz.

Zainteresowanie Edelmanem zaczęło się jeszcze za komunizmu. Wydawaliśmy podziemną gazetkę dla młodzieży i przeczytaliśmy w innym „Solidarnościowym” tytule rozmowę z Edelmanem – w zupełnie nowy sposób opowiadał o wojnie i o stosunkach polsko- żydowskich w czasie wojny, pokazując tę brzydszą twarz Polaków. Był przy tym także ikoną Solidarności. Stwierdziliśmy, że powinniśmy przeprowadzić z nim rozmowę.  Pojechaliśmy do Łodzi i po pierwszym spotkaniu byliśmy pod niebywałym wrażeniem. Kiedy później pracowaliśmy w Tygodniku Powszechnym, Jerzy Turowicz zaczął nas częściej wysyłać do Edelmana. Wówczas narodziła się między nami chemia. Łącznie uzbierało się tych rozmów bardzo dużo, nie tylko o historii, ale także o polityce -  tak Krzysztof Burnetko opowiadał o początkach znajomości z Markiem Edelmanem.

Od lewej: Witold Bereś, Krzysztof Burnetko i Adam Szostkiewicz
Od lewej: Witold Bereś, Krzysztof Burnetko i Adam Szostkiewicz

- Pamiętam, jak pewnego razu kazał nam napisać list do premiera Buzka w sprawie delegalizacji ugrupowań nacjonalistycznych – ONR i Młodzieży Wszechpolskiej – uważał, że na takie instytucje nie ma w Polsce miejsca. Wiele jego ostrzeżeń się później sprawdziło – dodał publicysta „Polityki”.

Witold Bereś zwrócił uwagę na fakt, iż w czasach PRL edukacja historyczna zatajała wiele rzeczy, m.in. prawdziwy los polskich Żydów. – Byłem przekonany, że Żydzi po prostu jakoś zniknęli. Nie miałem pojęcia, jak do tego doszło – powiedział. – Kiedy mówię o historii Polski najnowszej, jestem przekonany, że takich przypadków jest więcej. Jeszcze w latach ’80 chodziliśmy po Kazimierzu i zaglądaliśmy w puste oczodoły mieszkań. Wcześniej mieszkali tu ludzie i ślad po nich zaginął – dodał naczelny Polska Ma sens. – Cieszę się, że przez pierwsze lata wolnej Polski można było odbudowywać historię. Nauczyliśmy się, jak postrzegać innych ludzi i cieszyć się z ich obecności – dodał.

Pytany przez Adama Szostkiewicza o powody, dla których o postaci Edelmana postanowili opowiedzieć za granicą, Witold Bereś stwierdził, że dla niego Edelman to „jasna twarz polskiego społeczeństwa”.  – Zawsze podkreślał, że jest obywatelem Polski. Chcieliśmy pokazać, że nie wszyscy Polacy są łajdakami. To jest bohater zrozumiały również dla tych, którzy walczą o prawa człowieka na całym świecie. Trzeba powiedzieć, że Marek walczył w getcie, ale później także na całym świecie. Jest też drugi wątek: jakim tematem dla Żydów na świecie jest Marek Edelman? – zwrócił uwagę Bereś.

- W narracji historycznej Izraela przez długi czas obowiązywała teza, że szacunek należy się tylko tym, którzy uczestniczyli w powstaniu, sprzeciwili się nazistom. Edelman mówił natomiast, że w getcie bohaterem był każdy. Zarówno Ci, którzy szli z butelkami z benzyną, jak i Ci, którzy szli na plac trzymając za rękę własne matki i dzieci. Władze Izraela przez wiele lat próbowały wmówić swoim obywatelom coś zupełnie innego – stwierdził Krzysztof Burnetko. – Kiedy popatrzymy z lotu ptaka na to, co robił, to myślę, że dla tych, którzy myślą o wolności, prawach człowieka i obronie słabszego, nie ma znaczenia narodowość. Edelman jest naszym bohaterem i chcemy się tym chwalić – dodał Bereś.

- Pamiętam nasze kłótnie, był zjadliwy. Śmiał się z nas, że jesteśmy od Rydzyka (pracowaliśmy bowiem w Tygodniku Powszechnym). Wszystkie przykazania – poza wychwalaniem Pana – Marek Edelman wykonywał z naddatkiem. Co jest ważniejsze? Demonstracyjne mówienie o swojej religijności czy pomaganie innym? Wybór jest oczywisty – powiedział Witold Bereś, pytany o religijność Edelmana.

- Kwestię jego tożsamości można opisać, odwołując się do zaproponowanej przez niego definicji ojczyzny („ojczyzna to jest mieszkanie, w którym się żyje, dom, przed którym stoi drzewo albo nie stoi, podwórko. I piątka czy dziesiątka przyjaciół. To jest ojczyzna”). Żydowskość mocno w nim była, tu nie ma dwóch zdań. Zawsze był kawior żydowski na stole – traktował to jako oczywistość. Może doświadczenie ciągłej ucieczki –  bo przecież ciągle musiał uciekać – sprawiło, że nie miał zakorzenienia w sensie tożsamości z jednym miejscem. Ważniejsi byli ludzie, z którymi przez całe życie działał – podsumował Krzysztof Burnetko Krzysztof Buernetko.

Książkę można nabyć za pośrednictwem serwisu Amazon:

https://www.amazon.com/Marek-Edelman-Being-Everyone-Ghetto-ebook/dp/B01HDXWH8O/

Podczas spotkania z autorami książki sala została zapełniona przez słuchaczy
Podczas spotkania z autorami książki sala pękała w szwach

Przeczytaj też o wcześniejszych prezentacjach książki „Marek Edelman. Being on the Right Side”: 

***

“Marek Edelman. Being on the Right Side” autorstwa Witolda Beresia i Krzysztofa Burnetko to pierwsza angielska biografia tego bohatera powstania w Getcie warszawskim, uznanego lekarza i obrońcy praw człowieka.

Tak naprawdę ta książka powstawała przez blisko trzydzieści lat, od chwili kiedy autorzy po raz pierwszy spotkali Edelmana. Było to jeszcze w latach osiemdziesiątych XX wieku, gdy po wprowadzeniu przez komunistów stanu wojennego w Polsce, opozycyjny ruch „Solidarność” został zepchnięty do podziemia.

Wtedy Bereś i Burnetko zrobili z nim pierwszy wywiad do wydawanego przez siebie nielegalnie pisma opozycji demokratycznej. I od tego czasu spotkania z Edelmanem stały się częścią ich życia.

Książka powstawała długo, bo ani Edelman nie był łatwy w kontaktach, ani nie był proste moralne wybory w czasach komunistycznej dyktatury, a przede wszystkim – najtrudniejsza do opisania była Zagłada.  W dodatku przez cały czas pojawiały się nowe relacje i nieznane wcześniej dokumenty z przeszłości.

W efekcie autorzy poświęcili postaci Marka Edelmana aż trzy książki („Marek Edelman. Życie. Po prostu”, „Marek Edelman. Życie. Do końca” oraz „Marek Edelman: Bóg śpi”), z których każda stała się bestsellerem i miała wydania zagraniczne (w Izraelu, Niemczech i Rosji).

To na bazie tych książek opiera się angielskojęzyczne wydanie biografii Edelmana.

EdelmanOkladkaCalosc-03-1024x1024

O autorach 

Witold Bereś, producent filmowy i pisarz oraz Krzysztof Burnetko, dziennikarz, wspólnie są autorami wielu książek z gatunku literatury faktu, które zdobyły sporą popularność w Polsce. Wśród nich są m.in. wywiad-rzeka z księdzem Stanisławem Musiałem walczącym z antysemityzmem (“Duchowny niepokorny”), rozmowy z Ryszardem Kapuścińskim („Kapuściński: Nie ogarniam świata”), biografia bojownika żydowskiego ruchu oporu (Kazik Ratajzer: bohater z cienia), polityczna biografia sławnego reżysera filmowego Andrzeja Wajdy („Andrzej Wajda. Podejrzany”), esej „Nasza historia. Opowieść o wolnej Polsce” oraz kilka książek o Marku Edelmanie.

Prezydent Bronisław Komorowski uhonorował ich Krzyżami Kawalerskimi Orderu Polonia Restituta, jednego z najwyższych polskich odznaczeń, za „budowanie wzajemnego zrozumienia pomiędzy Polakami i Żydami”. Zostali również odznaczeni Honorową Odznaką  krakowskiego Centrum Kultury Żydowskiej – Fundacja Judaica.

02-Beres-Burnetko-foto-1024x863

Ich książki o Edelmanie ukazały się również po niemiecku, rosyjsku i hebrajsku.

Należą do współzałożycieli Fundacji „Świat ma Sens”, promującej optymizm i pozytywne myślenie.

Witold Bereś jest także producentem filmowym, współautorem filmów pokazywanych z sukcesami na festiwalach na całych świecie. Wybrane filmy fabularne: to „Anioł w Krakowie”, „Zakochany Anioł”, „Jegomość Tischner i jego filozofia po góralsku”, „Wszystkie kobiety Mateusza”. Wybrane filmy dokumentalne: „Goralenvolk – historia zdrady”, „Iran. Córki islamu”, „Dowódca Edelman”, „Tischner – życie w opowieściach”, „Bartoszewski. Droga”.

Złoty Mecenas książki
Złoty Mecenas książki
Wsparcie projektu
Wsparcie projektu