Moi mistrzowie. Bronisław Geremek

Jerzy Skoczylas

13 lipca mija osiem lat od śmierci Bronisława Geremka. W naszym portalu przypominamy wspomnienie Profesora autorstwa Jerzego Skoczylasa z 7 marca 2012 roku.

Poznałem go w zabawnych okolicznościach, w czasie obrad Okrągłego Stołu. Byłem wtedy dziennikarzem pisma „Promieniści”, które właśnie wtedy ujawniło obszerne fragmenty niesłychanego tekstu prymasa Polski kardynała Józefa Glempa. Były to jego uwagi o projekcie dokumentu Prymasowskiej Rady Społecznej na temat „Poszanowanie światopoglądu w państwie i społeczeństwie”. Kardynał nie zostawił suchej nitki na tym projekcie. Uważał, że poszanowanie należy się tylko religii katolickiej („od pojęcia Polak-katolik jest jeden wyjątek: Polak-Żyd”), a wolność sumienia i wyznania to wyłącznie propagandowe hasło, którym posługują się komuniści do zwalczania religii.

geremek2

Ten kuriozalny tekst prymas ogłosił w Rzymie w lipcu 1988 roku, ale w Polsce mało kto o nim wiedział, bo solidarnościowa opozycja milczała zażenowana, a władze komunistyczne pewnie myślały, że jak to opublikują, to cały naród oskarży je o ordynarne fałszerstwo.

Obrady Okrągłego Stoły przyciągnęły tabuny dziennikarzy krajowych i zagranicznych. Czułem się wśród nich jak mała myszka i nawet nie śmiałem zawracać głowy Bronisławowi Geremkowi, który był chyba najbardziej zapracowanym członkiem ekipy solidarnościowej. Na drugi dzień po tym, jak najnowszy numer „Promienistych” został rozkolportowany po Warszawie, profesor Geremek sam mnie odszukał, żeby mi opowiedzieć, jaką poprzedniego dnia miał telefoniczną rozmowę z pewnym bardzo znanym opozycjonistą. „Czytał pan tę esbecką fałszywkę o naszym kardynale”? Geremek na to odpowiedział: „A jest pan pewien, że to esbecka fałszywka?”. Na to po drugiej stronie słuchawki zapadła głęboka cisza.
A na mnie spłynęły pochwały za odwagę, które należały się przecież nie mnie, tylko Witkowi Beresiowi i Krzysiowi Burnetce, bo to oni zadecydowali o druku tego kuriozum.

W 2005 roku redagowałem dla „Gazety Wyborczej” wkładkę na 25-lecie Porozumień Sierpniowych i poprosiłem Bronisława Geremka o wypowiedź, był przecież głównym doradcą Lecha Wałęsy. Profesor z góry zastrzegł, że ma mało czasu, ale już w trakcie rozmowy zmienił zdanie i bardzo chętnie i obszernie odpowiadał na moje pytania, również na inne tematy. Ujęły mnie wtedy trzy jego cechy: skromność, umiejętności przyznawania się do błędnych ocen oraz subtelne poczucie humoru, także na swój temat. Gdy w lipcu 1989 roku Adam Michnik napisał słynny tekst „Wasz prezydent – nasz premier”, Bronisław Geremek był przeciwnikiem tego rozwiązania. Opowiadał o tym ze spokojem, nie bojąc się, że ucierpi na tym jego autorytet. 999 osób na tysiąc w tej sytuacji zareagowałby inaczej. Wpieraliby, że było inaczej, albo tłumaczyli, dlaczego w tamtym czasie należało uważać tak, jak oni. Opowiedział mi wtedy kilka soczystych anegdotek o swoich rozmowach z Lechem Wałęsą. Wszystkie te anegdotki były bardzo śmieszne, ale ani jedna nie wyśmiewała Lecha Wałęsy. Profesor Geremek miał do niego ogromny szacunek i zawsze mówił o nim „Pan Przewodniczący”.

A dwa lata później, razem ze wspomnianymi tu Witkiem Beresiem i Krzysiem Burnetką, mieliśmy szczęście odbycia bardzo długiego wywiadu z Bronisławem Geremkiem, jednego z ostatnich, jakich zdążył udzielić. Opowiedział nam wtedy, jak w 1989 roku, tuż po słynnych wyborach, uczestniczył w Ameryce w jakimś kongresie socjologicznym, gdzie był fetowany jak król, a jego wystąpienia wszyscy słuchali na kolanach. Powiedział tam, że w Polsce, dzięki Solidarności, która jest absolutnie nowym zjawiskiem społeczno-politycznym, obejdziemy się bez partii politycznych. Po latach śmiał się ze swojej ówczesnej naiwności. Tylko naprawdę wielcy ludzie nie boją się takich wyznań.

*

Bronisław Geremek (ur. 6 marca 1932 w Warszawie, zm. 13 lipca 2008 w Lubieniu) – historyk i polityk, profesor nauk humanistycznych, współtwórca i doradca „Solidarności”, internowany w stanie wojennym, w wolnej Polsce minister spraw zagranicznych w latach 1997–2000, przewodniczący Unii Wolności w latach 2000–2001, wieloletni poseł na Sejm i do Parlamentu Europejskiego, kawaler Orderu Orła Białego. Autor kilku ważnych książek historycznych, m.in. „Ludzie marginesu w średniowiecznym Paryżu”, „Świat opery żebraczej – obraz  włóczęgów i nędzarzy w literaturach europejskich” czy „Litość i szubienica. Dzieje nędzy i miłosierdzia”.