Pamiętając o nieobecnych. Judaica

 

Centrum Kultury Żydowskiej (a w nim Fundacja Judaica) rozpoczęło swoją działalność na krakowskim Kazimierzu 24 listopada 1993 roku, w miejscu szczególnym – przy Placu Nowym (Placu Żydowskim), tuż obok skrzyżowania ulicy Rabina Meiselsa i Bożego Ciała.

 

Idea utworzenia Fundacji Judaica – Centrum Kultury Żydowskiej zrodziła się w Krakowie, w końcu lat 80-tych, w czasie wielkich historycznych przemian w Polsce – w kręgach ludzi świata kultury, nauki i sztuki, przy udziale ówczesnego Prezesa Wyznaniowej Gminy żydowskiej w Krakowie, Czesława Jakubowicza. Fundacja rozpoczęła swoją działalność w 1991 roku, a 24 listopada 1993 roku, pod jej auspicjami otwarto Centrum Kultury Żydowskiej. Inicjatywa obywatelska – to najlepszy opis tego przedsięwzięcia, którego głównymi celami są: ochrona żydowskiego dziedzictwa na krakowskim Kazimierzu i zachowanie pamięci o wielowiekowej obecności Żydów w Polsce oraz o polsko-żydowskim sąsiedztwie; rozpowszechnianie wiedzy o historii i kulturze Żydów polskich wśród młodego pokolenia; tworzenie platformy dla dialogu polsko-żydowskiego; promowanie wartości otwartego społeczeństwa obywatelskiego.

Budynek Centrum to historyczna modlitewnia (Bejit ha-midrasz) wybudowana w latach 80-tych XIX wieku przez Żydowskie Towarzystwo Modlitewne i Dobroczynne B’nei Emuna, według projektu krakowskiego architekta i budowniczego Jacka Matusińskiego.

z-plms-03-judaica-ilustr

Do wybuchu II wojny światowej budynek pełnił funkcje religijne. W czasie wojny i wiele lat potem, budynek modlitewni użytkowano jako stolarnię, następnie jako magazyn, a od początku lat 80-tych była opuszczoną ruiną. Gruntowna rewaloryzacja i modernizacja, przeprowadzone w latach 1989 – 1993, stały się możliwe dzięki finansowej pomocy Kongresu Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, poprzez Polsko – Amerykańską Komisję Wspólną do Spraw Pomocy Humanitarnej w Warszawie, a także polskich instytucji: Gminy Kraków, Wojewody Krakowskiego, Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa i Generalnego Konserwatora Zabytków.

*

Ale Centrum to coś więcej niż piękny budynek wkomponowany w strukturę Kazimierza żydowskiego w Krakowie. Dziś jest miejscem otwartym dla wszystkich, a jego program adresowany do publiczności żydowskiej i nieżydowskiej, zarówno polskiej, jak również zagranicznej. Kilkuletnie doświadczenie pozwala powiedzieć, że ten program zyskał uznanie wśród publiczności. Składają się nań: wykłady, spotkania autorskie, promocje książek, konferencje i seminaria, programy letnie, pokazy filmowe (zarówno dokumentalne, jak i fabularne), koncerty oraz wystawy.

Dla wielu osób – Żydów i nie-Żydów z Polski i z zagranicy, ten przy Meiselsa stał się ważnym adresem i miejscem odwiedzin. Jego gospodarz, niezwykły Joachim Russek, gości tu osoby w różnym wieku, o różnych zawodach, wykształceniu i zainteresowaniach, których łączy chęć poznania historii i kultury Żydów, dziejów wspólnego sąsiedztwa i całej prawdy o nim, a także wola budowania harmonijnych relacji pomiędzy Polakami i Żydami. Centrum Kultury Żydowskiej wpisało się również jako stały punkt na mapie zwiedzania Kazimierza – zarówno przez grupy polskie, jak i grupy zagraniczne, a także turystów indywidualnych i odwiedzające Kraków osobistości świata polityki, kultury i nauki – z Polski i zagranicy.

*

Bodaj najważniejszym i najbardziej prestiżowym punktem corocznego programu jest Miesiąc Spotkań z Kulturą Żydowską BAJIT CHADASZ (NOWY DOM) organizowany jest od 1996 roku. Odbywa się on w pierwszym miesiącu roku żydowskiego – Tishri, w czasie Wysokich Świąt – i dedykowany jest zazwyczaj jednej postaci (np. Franz Kafka, Mordechaj Gebirtig) lub zagadnieniu (żydowska Galicja). Wtedy naprawdę nie sposób znaleźć wolnego miejsca w gościnnych salach na Kazimierzu.

opr.PLMS/wb

materiał powstał w ramach projektu Życzliwa Polska ma Sens, sponsorowanego przez Fundację PZU

logo-PZU